काठमाडौँ,१३ भदौ । बुढानीलकण्ठ नगरपालिका–१३ को माथिल्लो टुसलाको एक कुनामा शान्त तर ऐतिहासिक वातावरणमा उभिएको भद्रकाली मन्दिर अहिले फेरि चर्चामा छ। लिच्छवीकालीन यो मन्दिर पछिल्ला वर्षहरूमा जीर्ण बनेपछि पुनर्निर्माण सुरु गरिएको थियो। अब दशैँ अघि नै काम पूरा गर्ने तयारी भइरहेको छ। स्थानीयवासी देखि संस्कृति प्रेमीसम्म सबै यस पुनर्निर्माणप्रति उत्साहित छन्।
भद्रकाली मन्दिरको नाम सुन्नासाथ धेरैलाई धार्मिक आस्था मात्र होइन, सांस्कृतिक महत्त्व पनि सम्झना आउँछ। यो मन्दिर नजिकै पुग्दा कालजयी इतिहासको गन्ध महसुस गर्न सकिन्छ। पुरानो शैली, कलात्मक गजुर र डुङ्गाका मूर्तिहरूले यसको प्राचीनता प्रमाणित गर्छन्।
इतिहासले बोलेको मन्दिर
भद्रकाली मन्दिर लिच्छवीकलाको बेसमा बनेको मानिन्छ। स्थानीय विकास श्रेष्ठ यसबारे भावुक हुँदै भन्छन्, “यो मन्दिर हाम्रो इतिहास बोल्ने स्मारक हो। यसको शिलालेखमा १९०१ सालमा निर्माण भएको उल्लेख छ। पहिलो पुनर्निर्माण १९२३ मा भयो र दोस्रो १९४६ मा।” उनी थप्छन्, “यी तथ्यहरूले हाम्रो पुर्खाले मन्दिर जोगाउन गरेको योगदान देखाउँछ।”
तर समयसँगै मन्दिरको पुरानो स्वरूप कमजोर हुँदै गयो। त्यसैले २०८१ सालमा पुनर्निर्माण सुरु गरियो। अहिले काम अन्तिम चरणमा छ र दसैँसम्म सम्पन्न गर्ने लक्ष्य राखिएको छ।
भद्रकाली मन्दिर केवल धार्मिक आस्थाको केन्द्र मात्र होइन, सांस्कृतिक जीवनको अभिन्न हिस्सा हो। प्रत्येक वर्ष वैशाख शुक्ल पूर्णिमामा लाग्ने चण्डी मेलाले यसलाई अझ विशेष बनाउँछ। सो मेलामा रथ राख्ने र बोक्ने परम्परा अहिले पनि जीवित छ।
स्थानीय कृष्णकाजी श्रेष्ठ यस परम्परालाई सम्झँदै भन्छन्, “यो मेला हाम्रो गाउँलाई एकताबद्ध बनाउने शक्ति हो। रथ बोक्दा सबै उमेरका मानिस सहभागी हुन्छन्। हामी त्यो दिनको प्रतीक्षा वर्षभरि गर्छौँ।”
मेलाले केवल धार्मिक भावना मात्र होइन, सामाजिक सम्बन्ध पनि बलियो बनाएको छ। यही कारण यो मन्दिर पुनर्निर्माण हुनु गाउँको गौरवसँग जोडिएको विषय बनेको छ।
वडा अध्यक्ष टिका नारायण श्रेष्ठ पुनर्निर्माणबारे जानकारी दिँदै भन्छन्, “यो काम २०८१ सालदेखि सुरु गरिएको हो। यसपालि ५० लाख रुपैयाँ खर्च गरेर दसैँसम्म सक्ने योजना छ। मौलिकता जोगाउँदै बलियो संरचना बनाउने हाम्रो लक्ष्य हो।”
यस्तै, जनप्रतिनिधि मङ्गल नगरकोटी थप्छन्, “२०८१ मा ८७ लाख र २०८२ मा ५० लाख विनियोजित बजेटबाट मन्दिर पुनर्निर्माणमा लगानी गरिएको हो। यसलाई सुरक्षित राख्न र पर्यटन प्रवर्द्धनमा उपयोग गर्न हामी प्रतिबद्ध छौँ।”
पुनर्निर्माणप्रति स्थानीयमा उत्साह देखिन्छ। धनलाल श्रेष्ठ भन्छन्, “हामी सानैदेखि यहाँ पूजा गर्दै आएका हौँ। पुनर्निर्माण भएपछि मन्दिर अझ आकर्षक होस् तर पुरानो शैली नहराओस् भन्ने चाहना छ।”
गुठियार मङ्गल दासश्रेष्ठको भनाइ फरक छैन। उनी भन्छन्, “पुनर्निर्माण गर्दा इतिहास र मौलिकता जोगाउनु सबैभन्दा ठुलो कुरा हो। आधुनिक बनाउन खोज्दा पुरानो कला हरायो भने यसको अर्थ रहँदैन।”
यी भनाइहरूले स्पष्ट पार्छन् कि स्थानीयले मन्दिरलाई केवल संरचना होइन, पहिचानको प्रतीकका रूपमा हेर्छन्।
भविष्यको सम्भावना र चुनौती
पुनर्निर्माणपछि भद्रकाली मन्दिर केवल धार्मिक स्थल मात्र होइन, पर्यटन गन्तव्य बन्न सक्छ। यहाँ आउने भक्तजनका लागि सरसफाइ, हरियाली र प्रकाश व्यवस्थापनको योजना बनाइएको छ।
तर चुनौती पनि कम छैन। परम्परा जोगाउँदै आधुनिक प्रविधि मिलाउनु ठुलो जिम्मेवारी हो। त्यसैले विशेषज्ञको सल्लाह र स्थानीयको सहभागिता अनिवार्य देखिन्छ।
भद्रकाली मन्दिरको पुनर्निर्माण केवल भवन पुनः निर्माणको कुरा होइन, हाम्रो संस्कृति र इतिहास जोगाउने प्रयास हो। दसैँसम्म काम सम्पन्न भएपछि यो मन्दिर फेरि पनि समुदायको गौरव र एकताको प्रतीक बन्नेछ।