आशिष गुरागाईं /काठमाडौँ,१८ भदौ । बुढानिलकण्ठमा पिउने पानी आपूर्ति बन्द भएको विरोधमा स्थानीयवासीहरूले शिवपुरी नागार्जुन राष्ट्रिय निकुञ्जको कार्यालयमा मंगलबार हिंसात्मक प्रदर्शन गर्दा यो क्षेत्र तनावग्रस्त बनेको छ। स्थानीयहरूका अनुसार, करिब १५०० घरधुरीमा अचानक पानी आपूर्ति बन्द भएपछि उनीहरू निकुञ्ज कार्यालयतर्फ जान बाध्य भए। प्रदर्शनको क्रममा आक्रोशित भीडले कार्यालयमा ढुङ्गा मुडा गर्दै आफ्नो असन्तुष्टि व्यक्त गर्यो। यस घटनाले नगरपालिका र निकुञ्ज प्रशासनको बीचको विवादलाई उजागर गर्दै स्थानीय शासनको कमजोरीलाई थप प्रकट गरेको छ।
पानी आपूर्ति बन्दले उब्जाएको संकट
बुढानिलकण्ठ क्षेत्रका नागरिकहरू लामो समयदेखि शिवपुरी नागार्जुन राष्ट्रिय निकुञ्जको क्षेत्रभित्र रहेको मुहानबाट पानी आपूर्ति पाउँदै आएका थिए। यस पानीको स्रोतमा निर्भर रहेका १५०० घरधुरीले जब अचानक पानी आपूर्ति बन्द भएको देखे, तब उनीहरूको जीवनयापनमा गम्भीर समस्या उत्पन्न भयो। स्थानीयवासीहरूले यस कदमलाई अन्यायपूर्ण ठहराउँदै, निकुञ्ज प्रशासनले बिना सूचना र पूर्वजानकारी आपूर्ति बन्द गरेको आरोप लगाएका छन्।
निकुञ्ज कार्यालयले विगतमा मुहानको स्रोतलाई प्रयोग गर्न अनुमति दिए पनि, पछिल्लो पटक उपभोक्ता समितिलाई कुनै जानकारी नदिई पानी आपूर्ति बन्द गरेको स्थानीयहरूको दाबी छ। यो निर्णयसँगै मुहानबाट पानी संकलन गर्ने ट्यांकी पनि भत्काइएको छ, जसले गर्दा स्थानीयवासीहरूको समस्या झन् जटिल बनेको छ। यस विषयमा प्रतिक्रिया माग्दा, निकुञ्जका अधिकारीहरूले यो निर्णय पर्यावरणीय संरक्षणका लागि लिएको दाबी गरेका छन्।
निकुञ्जका सूचना अधिकारीसंग सम्पर्क गर्न प्रयास गर्दा उनी उपलब्ध नभएका कारण थप जानकारी प्राप्त गर्न सकिएन। तर, एकै स्थानमा पानी सङ्कलन गरिने ट्यांकी रहेको नेपाली सेनाको स्टाफ कलेजमा जाने पानी आपूर्तिमा भने कुनै परिवर्तन गरिएको छैन, जसले गर्दा स्थानीयवासीहरूको आक्रोश झन् बढ्दै गएको छ।
स्थानीयटुसाल छाप खानेपानी उपभोक्ता समितिका अध्यक्ष कृष्णराज तामाङ्गले भने , “निकुञ्जले बिना जानकारी पानी आपूर्ति बन्द गरेर हाम्रो जीवनयापनमा ठूलो असर पारेको छ। यो विषयमा प्रशासनले चाँडो निर्णय गर्नुपर्छ, नत्र हामी अझै कडा आन्दोलनमा जान बाध्य हुनेछौं।”
नगरपालिकाको नीतिगत कमजोरी: समस्या झन् जटिल
यस विवादले बुढानिलकण्ठ नगरपालिकाको नीतिगत कमजोरीलाई पनि सतहमा ल्याएको छ। नगरपालिकाले खानेपानी सम्बन्धी स्पष्ट नीति बनाउन नसक्दा, बुढानिलकण्ठमा पानी आपूर्ति व्यवस्थापनमा गम्भीर समस्या उत्पन्न भएको छ।
पूर्व मेयर उद्धवप्रसाद खरेलको कार्यकालमा नगरपालिकाले खानेपानी नीतिको प्रस्ताव अघि सारे पनि, त्यो प्रस्तावलाई कार्यान्वयनमा ल्याउन असफल भएको थियो। खरेलले आफ्नो कार्यकालमा खानेपानी बोर्ड स्थापना गर्ने योजना प्रस्तुत गरेका थिए, तर खानेपानी सम्बन्धी नीति निर्माणमा ठोस प्रगति गर्न सकेनन्। सो विफलता अहिलेको पानी संकटको मुख्य कारणहरूमध्ये एक भएको बताइन्छ।
तत्कालीन नेकपा एकीकृत हुँदा नगर अध्यक्षको हैसियतमा रबिन अधिकारीले विभिन्न नगरपालिकाको अनुभवसहित बुढानिलकण्ठको खानेपानी समस्यालाई समाधान गर्ने उद्देश्य राखेर निजि खर्चमा एक लामो खोज तथा अध्ययनपछि नगर खानेपानी नीतिको ड्राफ्ट तयार पारेका थिए। त्यो ड्राफ्टले बुढानिलकण्ठको पानी संकटलाई दीर्घकालीन समाधान गर्न मार्गदर्शन गर्ने विश्वास गरिएको थियो।
तर, राजनीतिक दबाब र आन्तरिक खिचातानीका कारण त्यो महत्त्वपूर्ण दस्तावेज बेपत्ता पारिएको आरोप लागेको छ। तत्कालीन मेयरका राजनीतिक सल्लाहकार सुन्दर पुर्कुटीमाथि उक्त ड्राफ्टलाई गायब बनाएको आरोप लगाइएको छ। यसले नगरपालिकाको प्रशासनिक कमजोरी र राजनीतिक चलखेललाई उजागर गरेको छ।
यो नीतिगत असफलता अहिलेको पानी संकटको मुख्य कारण बनिरहेको छ। “खानेपानी जस्तो आधारभूत आवश्यकता पुरा गर्न नीति नबनाउनु नगरपालिकाको गम्भीर कमजोरी हो,” स्थानीय उपभोक्ता समितिका सदस्य अनिल थापाले भने। “यदि त्यो नीति कार्यान्वयनमा आएको भए, आजको यो समस्याले यत्रो ठूलो रूप लिँदैन थियो।”
स्थानीयवासीको आक्रोश र प्रशासनको प्रतिक्रिया
पानी आपूर्ति बन्द भएपश्चात् स्थानीयवासीहरूले आफ्नो आक्रोश व्यक्त गर्न शिवपुरी नागार्जुन राष्ट्रिय निकुञ्जको कार्यालयमा प्रदर्शन गरे। यो प्रदर्शनले हिंसात्मक रूप लिँदा कार्यालयमा तोडफोडको स्थिति उत्पन्न भयो। स्थानीय प्रशासनले यस घटनालाई गम्भीर रूपमा लिएको छ, तर समस्याको समाधानका लागि ठोस कदम चाल्न सकेको छैन।
नगरपालिकाका *मेयर मिठाराम अधिकारीले बिहिबार घटनास्थलमा निरीक्षण गर्ने घोषणा गरेका छन्। उनले रातोसूर्य संग भने, “जनताको पीडालाई ध्यानमा राख्दै हामी समस्या समाधानका लागि सबै उपाय अवलम्बन गर्नेछौं। यो विषयमा निकुञ्ज प्रशासनसँग पनि छलफल गरिनेछ र आवश्यक निर्णय गरिनेछ।”
यद्यपि, स्थानीयवासीहरूले आफ्ना माग सम्बोधन नभएसम्म आन्दोलन जारी राख्ने चेतावनी दिएका छन्। यसले गर्दा बुढानिलकण्ठ क्षेत्रको वातावरण झनै संवेदनशील बन्न सक्छ।
दीर्घकालीन समाधानको खोजी
यस पानी संकटले स्थानीय सरकारको नीतिगत र प्रशासनिक कमजोरीलाई उजागर गरेको छ। नगरपालिकाले दीर्घकालीन योजना र ठोस नीति निर्माण गर्न असफल भएको यो घटनाले देखाएको छ। जबसम्म दीर्घकालीन योजना र ठोस नीति निर्माण हुँदैन, बुढानिलकण्ठको पानी संकटलाई समाधान गर्न चुनौती रहने देखिन्छ।
स्थानीयवासीहरूले तत्कालिन समस्याको समाधान मात्र नभई दीर्घकालीन समाधानको पनि माग गरिरहेका छन्। उनीहरूले प्रशासनिक पारदर्शिता, नीति निर्माणमा जनताको सहभागिता, र राजनीतिक हस्तक्षेपविरुद्धको स्पष्ट रणनीति माग गरेका छन्।
बुढानिलकण्ठमा अहिलेको परिस्थिति अत्यन्तै नाजुक बनेको छ। प्रशासनले चाँडो कदम नचाले, स्थिति अझै बिग्रने खतरा छ। नगरपालिकाले अब कस्तो कदम चाल्नेछ भन्ने विषयमा सबैको ध्यान केन्द्रित भएको छ।
नगरपालिका, निकुञ्ज, र स्थानीयवासीहरूबीचको यो विवादले बुढानिलकण्ठको पानी संकटलाई मात्रै होइन, समग्रमा स्थानीय शासनको विश्वसनीयता र क्षमतामा पनि गम्भीर प्रश्न उठाएको छ। अहिलेको संकटले दीर्घकालीन समाधानको आवश्यकतालाई थप बलियो बनाएको छ।
यो घटनाले स्थानीय सरकारको भूमिका र उत्तरदायित्वमा गम्भीर पुनर्विचारको आवश्यकता रहेको देखाउँछ। राजनीतिक अस्थिरता र नीतिगत अस्पष्टताले स्थानीयवासीहरूको जीवनमा प्रत्यक्ष असर गरेको यो घटनाले समग्र देशभरिका स्थानीय सरकारहरूलाई आफ्नो कार्यशैलीमा सुधार गर्न सन्देश दिन्छ।
*मेयर मिठाराम अधिकारीले बिहिबार घटनास्थलमा निरीक्षण गर्ने भन्ने स्थानमा अन्यथा भएकोमा सच्याएको छ ।


