कविता
– केशव पाठक
अलिमाथि डाँडाकाे उन्यूघारीबाट कसैले ल्याएर फ्याकेकाे
कुकुरडाइनाेकाे बाेट यज्ञमती छेउमा सप्रेकाे छ ।
कुकुर डाइनाेसँगै हुर्केकाे भिमसेनपातीकाे रूख्
यज्ञमती खाेलाकाे पानीझैँ सुस्तरी सुसाइरहन्छ ।
यज्ञमती यतै कतै बग्थ्याे ।
रात छिप्पिँदै जाँदा यज्ञमती खाेलाको आवाजले
निकै पुरानो नोष्टाल्जियामा वांच्दै गरेको
धुन सुसेल्छ ‘नआउ जुन काेठामा राति मसँग लाडिन’
यज्ञमती यतै कतै बग्थ्याे ।
लटरम्म फलेका मयलका रूखकाे हाँगाबाट
एकाेहाेराे तलतिर हेरिरहेकाे किँगफिसरले
यज्ञमतीबाट सानाे माछाे निकाल्छ र सुलुक्क निल्छ ।
यज्ञमती यतै कतै बग्थ्याे ।
यज्ञमतीकाे उत्तरीभित्तातिरका पाखाभरी
उम्रिएका कालाे निगुराेले वर्खाका दिनहरूमा गृहणीलाइ लाेभ्याउँछ
तर हरेउ हुन्छन् भनेर हत्तपत्ति गैहाल्दैनन् ।
यज्ञमती यतै कतै बग्थ्याे ।
मलेवाका हुल धान काटेपछिकाे यज्ञमती फाँटमा कालाम्मे हुन्छन्
चारपाँचजना फैकाली उट्पट्यांगहरूले गुलेली हानेर
एकैखेपमा १० वटा मलेवा मारिदिएछन ।
यज्ञमती यतै कतै बग्थ्याे ।
छापामार मार्चपास गर्दै चावहिलतिरबाट आएका
अर्का हुल ठीटाले यज्ञमती खाेला धमिल्याउँदै
आधा दर्जन चरा मारे त्यतैकतै पाेलपाल पारेर खाए ।
यज्ञमती यतै कतै बग्थ्याे ।
फेर्न मिल्ने नमिल्ने दुवै भाकाहरू गाउँछन्
यज्ञमती किनारका काईंयोको पोथ्रा र वांसघारीहरूले,
अनि तामा काट्न हिँडेका पुरूषलाइ
यज्ञमतीका बडेमानका लामखुट्टेले नराम्ररी चिल्छ ।
यज्ञमती यतै कतै बग्थ्याे ।
खेतमा काम गर्न आएका किसानहरू
यज्ञमती किनारमा बस्छन्, ल्याएका खााजाका पाेका खाेल्छन्
यज्ञमतीकै पानीले हात धुन्छन्,
अँजुलीले तृप्त हुने गरी पानी पिउँछन् ।
यज्ञमती यतै कतै बग्थ्याे ।
मसिना शीतको थोपाले यज्ञमतीकाे फाँटमा आकाशलाइ चीर्छ
शरदको जून पोखिन्छ र मानिसहरुलाइ मायालु बनाउँछ
त्यतै कतै बर्खे यज्ञमतीले ल्याएकाे बालुवामा
प्रेमील जाेडीले मायाका भाखा लेख्छन् ।
यज्ञमती यतै कतै बग्थ्याे ।
जुन पाेखिएकाे रात,
यज्ञमती किनारबाट स्यालका बथानहरू डर देखाउँदै गाउँ पस्छन्
रातकाे सन्नटालाइ यज्ञमती किनारकाे उत्तीसकाे ठूलाे रूखबाट
हुचिलले डरलाग्दाे स्वरमा बासेर अनिष्टकाे संकेत गर्छ ।
यज्ञमती यतै कतै बग्थ्याे ।
यज्ञमतीले खाेला किनारमा राँके भुतहरू हिँडेका देख्नेहरू
रातमा आफ्ना बालबालिकालाइ कथा हाल्छन्
‘ढुङ्गेन पातालतिर साँझ परेपछि नजानु है भुत हिँड्छ त्यतातिर ।’
यज्ञमती यतै कतै बग्थ्याे ।


